Džej Grejber – žena koja svojim „tviterom“ prkosi milijarderima

U svetu tehnoloških moćnika koji grade imperije društvenih mreža, Džej Grejber (Jay Graber) predlaže radikalno drugačiju viziju. Izvršna direktorka platforme Bluesky ne želi da postane sledeći milijarder sa apsolutnom kontrolom – ona gradi platformu koja je dizajnirana da preživi čak i ako sama kompanija propadne. Njena misija zvuči gotovo subverzivno u eri korporativnih giganta: stvoriti digitalni prostor gde korisnici, a ne akcionari, donose ključne odluke.

U aktuelnom globalnom trenutku kojim dominiraju tehnološki moguli poput Ilona Maska i Marka Zakerberga, jedno novo ime polako, ali sigurno menja pravila igre. Džej Grejber, izvršna direktorka platforme Bluesky, ne uklapa se u stereotip tipičnog direktora iz Silicijumske doline. Njen pristup nije vođen profitom akcionara, već idejom o decentralizovanom internetu gde korisnici, a ne korporacije, drže uzde u svojim rukama, piše Poslovni.hr.

Grejber gradi platformu koja je dizajnirana da preživi čak i ako sama kompanija propadne, nudeći alternativu onima koji su umorni od samovolje vlasnika velikih društvenih mreža.

Od “Plavog neba” do inženjerstva

Džej je rođena kao Lantian Grejber u Tulsi, Oklahoma. Njezina majka, imigrant iz Kine koja je preživela Kulturnu revoluciju, dala joj je ime koje na kineskom znači “plavo nebo” (blue sky). Bila je to majčina želja da njezina kći uživa “bezgraničnu slobodu”.

Uz oca švajcarskog porekla koji je radio kao učitelj matematike, Grejber je odrastala u intelektualnom okruženju. Svoje obrazovanje nastavila je na Univerzitetu Pensiulvaniuje, no umesto čistog programiranja, odabrala je interdisciplinarne studije nauke, tehnologije i društva. Taj joj je program omogućio da sagleda širu sliku – kako tehnološke inovacije utiču na kulturu, politiku i etiku, što je oblikovalo njen kasniji stav o digitalnom upravljanju.

Karijera iskovana u blokčejn revoluciji

Pre nego što je preuzela kormilo Blueskyja, Graber je svoje veštine brusila u svetu kriptovaluta i blokčejna sredinom 2010-ih. Radila je kao softverska inženjerka za SkuChain, a u slobodno vreme čak je i fizički sastavljala i lemila opremu za rudarenje bitkoina, želeći da razume hardversku stranu decentralizovanih sistema.

Njen rad na projektu Zcash, kriptovaluti usmerenoj na privatnost, te kasnije osnivanje (iako neuspešne) aplikacije za događaje Happening, Inc., dali su joj ključna iskustva. Shvatila je važnost otvorenih protokola kao temeljnog jemstva slobode govora, uverenje koje je kasnije postalo srž Blueskyja.

Beg iz Tviterovog zagrljaja

Priča o Blueskyju započela je 2019. godine kao inicijativa Džeka Dorsija, suosnivača i tadašnjeg izvršnog direktora Tvitera. Međutim, kada se Grejber pridružila projektu 2021. godine, brzo je shvatila da za uspeh misije moraju biti nezavisni. Uspela je da ispregovara izdvajanje Blueskyja kao posebne firme od javnog interesa (Public Benefit Corporation), uz početno finansiranje od Tvitera u iznosu od 13 miliona dolara.

Taj potez pokazao se ključnim za opstanak. Kada je Ilon Mask kupio Tviter (pa ga preimenovao u X) 2022. godine, Bluesky je bio pravno zaštićen i nezavisan. Dok je X prolazio kroz turbulentne promene imena i politika moderiranja, Bluesky je postao utočište za milione nezadovoljnih korisnika.

Do novembra 2025., Bluesky je narastao na oko 40 miliona registrovanih korisnika. Iako je to još znatno manje od 560 miliona korisnika na platformi X, rast je bio strelovit, posebno nakon političkih previranja u SAD-u i privremenih zabrana X-a u Brazilu.

<blockquote class="instagram-media" data-instgrm-permalink="https://www.instagram.com/reel/DHCPpdXhZHG/?utm_source=ig_embed&amp;utm_campaign=loading" data-instgrm-version="14" style=" background:#FFF; border:0; border-radius:3px; box-shadow:0 0 1px 0 rgba(0,0,0,0.5),0 1px 10px 0 rgba(0,0,0,0.15); margin: 1px; max-width:540px; min-width:326px; padding:0; width:99.375%; width:-webkit-calc(100% - 2px); width:calc(100% - 2px);"><div style="padding:16px;"> <a href="https://www.instagram.com/reel/DHCPpdXhZHG/?utm_source=ig_embed&amp;utm_campaign=loading" style=" background:#FFFFFF; line-height:0; padding:0 0; text-align:center; text-decoration:none; width:100%;" target="_blank"> <div style=" display: flex; flex-direction: row; align-items: center;"> <div style="background-color: #F4F4F4; border-radius: 50%; flex-grow: 0; height: 40px; margin-right: 14px; width: 40px;"></div> <div style="display: flex; flex-direction: column; flex-grow: 1; justify-content: center;"> <div style=" background-color: #F4F4F4; border-radius: 4px; flex-grow: 0; height: 14px; margin-bottom: 6px; width: 100px;"></div> <div style=" background-color: #F4F4F4; border-radius: 4px; flex-grow: 0; height: 14px; width: 60px;"></div></div></div><div style="padding: 19% 0;"></div> <div style="display:block; height:50px; margin:0 auto 12px; width:50px;"><svg width="50px" height="50px" viewBox="0 0 60 60" version="1.1" xmlns="https://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="https://www.w3.org/1999/xlink"><g stroke="none" stroke-width="1" fill="none" fill-rule="evenodd"><g transform="translate(-511.000000, -20.000000)" fill="#000000"><g><path d="M556.869,30.41 C554.814,30.41 553.148,32.076 553.148,34.131 C553.148,36.186 554.814,37.852 556.869,37.852 C558.924,37.852 560.59,36.186 560.59,34.131 C560.59,32.076 558.924,30.41 556.869,30.41 M541,60.657 C535.114,60.657 530.342,55.887 530.342,50 C530.342,44.114 535.114,39.342 541,39.342 C546.887,39.342 551.658,44.114 551.658,50 C551.658,55.887 546.887,60.657 541,60.657 M541,33.886 C532.1,33.886 524.886,41.1 524.886,50 C524.886,58.899 532.1,66.113 541,66.113 C549.9,66.113 557.115,58.899 557.115,50 C557.115,41.1 549.9,33.886 541,33.886 M565.378,62.101 C565.244,65.022 564.756,66.606 564.346,67.663 C563.803,69.06 563.154,70.057 562.106,71.106 C561.058,72.155 560.06,72.803 558.662,73.347 C557.607,73.757 556.021,74.244 553.102,74.378 C549.944,74.521 548.997,74.552 541,74.552 C533.003,74.552 532.056,74.521 528.898,74.378 C525.979,74.244 524.393,73.757 523.338,73.347 C521.94,72.803 520.942,72.155 519.894,71.106 C518.846,70.057 518.197,69.06 517.654,67.663 C517.244,66.606 516.755,65.022 516.623,62.101 C516.479,58.943 516.448,57.996 516.448,50 C516.448,42.003 516.479,41.056 516.623,37.899 C516.755,34.978 517.244,33.391 517.654,32.338 C518.197,30.938 518.846,29.942 519.894,28.894 C520.942,27.846 521.94,27.196 523.338,26.654 C524.393,26.244 525.979,25.756 528.898,25.623 C532.057,25.479 533.004,25.448 541,25.448 C548.997,25.448 549.943,25.479 553.102,25.623 C556.021,25.756 557.607,26.244 558.662,26.654 C560.06,27.196 561.058,27.846 562.106,28.894 C563.154,29.942 563.803,30.938 564.346,32.338 C564.756,33.391 565.244,34.978 565.378,37.899 C565.522,41.056 565.552,42.003 565.552,50 C565.552,57.996 565.522,58.943 565.378,62.101 M570.82,37.631 C570.674,34.438 570.167,32.258 569.425,30.349 C568.659,28.377 567.633,26.702 565.965,25.035 C564.297,23.368 562.623,22.342 560.652,21.575 C558.743,20.834 556.562,20.326 553.369,20.18 C550.169,20.033 549.148,20 541,20 C532.853,20 531.831,20.033 528.631,20.18 C525.438,20.326 523.257,20.834 521.349,21.575 C519.376,22.342 517.703,23.368 516.035,25.035 C514.368,26.702 513.342,28.377 512.574,30.349 C511.834,32.258 511.326,34.438 511.181,37.631 C511.035,40.831 511,41.851 511,50 C511,58.147 511.035,59.17 511.181,62.369 C511.326,65.562 511.834,67.743 512.574,69.651 C513.342,71.625 514.368,73.296 516.035,74.965 C517.703,76.634 519.376,77.658 521.349,78.425 C523.257,79.167 525.438,79.673 528.631,79.82 C531.831,79.965 532.853,80.001 541,80.001 C549.148,80.001 550.169,79.965 553.369,79.82 C556.562,79.673 558.743,79.167 560.652,78.425 C562.623,77.658 564.297,76.634 565.965,74.965 C567.633,73.296 568.659,71.625 569.425,69.651 C570.167,67.743 570.674,65.562 570.82,62.369 C570.966,59.17 571,58.147 571,50 C571,41.851 570.966,40.831 570.82,37.631"></path></g></g></g></svg></div><div style="padding-top: 8px;"> <div style=" color:#3897f0; font-family:Arial,sans-serif; font-size:14px; font-style:normal; font-weight:550; line-height:18px;">View this post on Instagram</div></div><div style="padding: 12.5% 0;"></div> <div style="display: flex; flex-direction: row; margin-bottom: 14px; align-items: center;"><div> <div style="background-color: #F4F4F4; border-radius: 50%; height: 12.5px; width: 12.5px; transform: translateX(0px) translateY(7px);"></div> <div style="background-color: #F4F4F4; height: 12.5px; transform: rotate(-45deg) translateX(3px) translateY(1px); width: 12.5px; flex-grow: 0; margin-right: 14px; margin-left: 2px;"></div> <div style="background-color: #F4F4F4; border-radius: 50%; height: 12.5px; width: 12.5px; transform: translateX(9px) translateY(-18px);"></div></div><div style="margin-left: 8px;"> <div style=" background-color: #F4F4F4; border-radius: 50%; flex-grow: 0; height: 20px; width: 20px;"></div> <div style=" width: 0; height: 0; border-top: 2px solid transparent; border-left: 6px solid #f4f4f4; border-bottom: 2px solid transparent; transform: translateX(16px) translateY(-4px) rotate(30deg)"></div></div><div style="margin-left: auto;"> <div style=" width: 0px; border-top: 8px solid #F4F4F4; border-right: 8px solid transparent; transform: translateY(16px);"></div> <div style=" background-color: #F4F4F4; flex-grow: 0; height: 12px; width: 16px; transform: translateY(-4px);"></div> <div style=" width: 0; height: 0; border-top: 8px solid #F4F4F4; border-left: 8px solid transparent; transform: translateY(-4px) translateX(8px);"></div></div></div> <div style="display: flex; flex-direction: column; flex-grow: 1; justify-content: center; margin-bottom: 24px;"> <div style=" background-color: #F4F4F4; border-radius: 4px; flex-grow: 0; height: 14px; margin-bottom: 6px; width: 224px;"></div> <div style=" background-color: #F4F4F4; border-radius: 4px; flex-grow: 0; height: 14px; width: 144px;"></div></div></a><p style=" color:#c9c8cd; font-family:Arial,sans-serif; font-size:14px; line-height:17px; margin-bottom:0; margin-top:8px; overflow:hidden; padding:8px 0 7px; text-align:center; text-overflow:ellipsis; white-space:nowrap;"><a href="https://www.instagram.com/reel/DHCPpdXhZHG/?utm_source=ig_embed&amp;utm_campaign=loading" style=" color:#c9c8cd; font-family:Arial,sans-serif; font-size:14px; font-style:normal; font-weight:normal; line-height:17px; text-decoration:none;" target="_blank">A post shared by SXSW (@sxsw)</a></p></div></blockquote>

<script async src="//www.instagram.com/embed.js"></script>

„Svet bez Cezara“

Grejber se ne libi da suptilno provocira svoje bogatije rivale. Na konferenciji SXSW u martu 2025., nosila je majicu s natpisom “Mundus sine caesaribus” (Svet bez cezara). To je bio jasan odgovor na majicu Marka Zakerberga s natpisom “Aut Zuck aut nihil” (Ili Zuck ili ništa).

Bluesky je ubrzo počeo prodavati te majice, koje su rasprodane u svega 30 minuta, simbolizujući filozofiju kompanije: demokratski pristup internetu gde niti jedan direktor ne kontrolira vaše onlajn iskustvo.

Za razliku od milijardera koji vode druge platforme, Grejber ima relativno skromno bogatstvo, procenjeno na nekoliko miliona dolara, dok se vrednost same kompanije početkom 2025. procenjivala na 700 miliona dolara.

Tehnologija „otporna na milijardere“

Ono što Bluesky čini drugačijim je AT Protocol – tehnologija otvorenog koda na kojoj je platforma izgrađena. Grejber to naziva “dokazom protiv milijardera” (billionaire proof).

„Ono što se dogodilo Tviteru“ ne može se dogoditi nama na isti način“, objasnila je Grejber u intervjuu za CNBC. Sistem je dizajniran tako da korisnici mogu birati vlastite algoritme za rangiranje sadržaja i, u teoriji, preseliti svoje podatke i pratioce na drugu aplikaciju izgrađenu na istom protokolu ako im se ne sviđa smer u kojem Bluesky ide.

Pogled u budućnost i AI stav

Uprkos sporijem rastu u poređenju s gigantima iz branše, Grejber nije zabrinuta. Ona veruje u organski rast zajednica, a ne u model “pobednik uzima sve”. Platforma je postala popularna među aktivistima i organizatorima zajednica, iako se neki političari žale na preveliku kritičnost korisničke baze.

Kada je reč o veštačkoj inteligenciji, Grejber zagovara oprez. Iako Bluesky koristi AI za pomoć pri moderiranju sadržaja, ona naglašava da se ljudsko razmišljanje ne sme u potpunosti prepustiti mašinama.

„Ako ne znate kako izgleda dobar kod ili dobar tekst, nećete moći da procenite ni ono što AI proizvede,” savetuje Graber, podstičući mlade da razvijaju kritičko mišljenje i bazične veštine, umesto slepog oslanjanja na tehnologiju.

U svetu koji sve više teži automatizaciji, Džeju Grejber i Bluesky klade se na ljudski faktor i slobodu izbora.